Bệnh tôm phát sáng là hiện tượng thường được người nuôi phát hiện vào ban đêm, khi trên thân tôm hoặc trong nước ao xuất hiện ánh sáng xanh nhạt, xanh lục. Hiện tượng này có thể liên quan đến sự phát triển quá mức của một số nhóm vi khuẩn phát quang trong môi trường nước. Nếu đi kèm tình trạng tôm giảm ăn, yếu, bơi bất thường hoặc chết rải rác, người nuôi cần kiểm tra ao sớm để xác định nguyên nhân và có biện pháp xử lý phù hợp.

Bệnh tôm phát sáng là gì?

Bệnh tôm phát sáng là hiện tượng thân tôm phát ra ánh sáng, thường dễ nhận thấy vào ban đêm hoặc trong môi trường tối. Một số trường hợp, nước ao cũng có thể phát sáng xanh khi bị khuấy động, cho thấy môi trường ao có dấu hiệu bất thường.

Hiện tượng này có thể liên quan đến sự mất cân bằng hệ vi sinh hoặc tác nhân gây bệnh trong ao. Tuy nhiên, không thể xác định chính xác nguyên nhân chỉ qua dấu hiệu phát sáng mà cần kết hợp kiểm tra môi trường, sức khỏe tôm và xét nghiệm khi cần.

Dấu hiệu nhận biết bệnh tôm phát sáng

Dấu hiệu dễ nhận thấy nhất là tôm xuất hiện ánh sáng xanh hoặc xanh nhạt trên thân khi quan sát vào ban đêm. Một số ao có thể xuất hiện hiện tượng nước phát sáng khi khuấy nước hoặc khi tôm hoạt động mạnh.

Ngoài biểu hiện phát sáng, tôm có thể xuất hiện một số dấu hiệu bất thường khác như:

• Tôm giảm ăn hoặc ăn không ổn định.
• Tôm bơi yếu, phản xạ chậm.
• Tôm có xu hướng nổi hoặc tập trung bất thường.
• Tôm phát triển không đồng đều.
• Xuất hiện tôm chết rải rác nếu tình trạng môi trường hoặc nhiễm khuẩn trở nên nghiêm trọng.

Nguyên nhân tôm bị phát sáng

Vi khuẩn phát quang trong ao

Nguyên nhân xuất hiện bệnh tôm phát sáng là do vi khuẩn phát quang, trong đó có một số loài thuộc nhóm Vibrio. Khi mật độ vi khuẩn tăng cao và môi trường ao thuận lợi, chúng phát triển mạnh trong nước, bùn đáy và bề mặt ao, khiến hiện tượng phát sáng dễ nhận thấy hơn vào ban đêm.

Chất hữu cơ tích tụ

Thức ăn dư thừa, phân tôm, xác tảo và chất hữu cơ tích tụ lâu ngày có thể tạo nguồn dinh dưỡng cho vi khuẩn phát triển. Đặc biệt ở ao nuôi mật độ cao, lượng chất thải lớn dễ làm môi trường mất cân bằng, tạo điều kiện cho vi khuẩn bất lợi gia tăng.

Chất lượng nước biến động

Các yếu tố như oxy hòa tan thấp, khí độc tăng, pH dao động và hệ tảo biến động có thể làm môi trường ao mất ổn định, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe tôm. Khi phải sống trong điều kiện bất lợi kéo dài, tôm dễ bị stress, suy giảm sức đề kháng và tăng nguy cơ bị vi khuẩn cơ hội tấn công, từ đó làm tình trạng phát sáng trở nên rõ rệt hơn.

Quản lý ao chưa tốt

Cho ăn vượt nhu cầu, siphon (ống siphon hút chất thải và cặn bẩn ở đáy ao) không thường xuyên, sục khí chưa đáp ứng hoặc nuôi mật độ quá cao có thể làm chất thải tích tụ, khiến môi trường ao nhanh chóng xuống cấp. Nếu không kiểm soát kịp thời, chất hữu cơ tăng sẽ thúc đẩy vi khuẩn phát triển, làm môi trường xấu đi, tôm suy yếu và tăng nguy cơ phát sinh bệnh.

Tôm bị phát sáng có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng sức khỏe thực tế của tôm. Hiện tượng phát sáng không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với việc toàn bộ đàn tôm đang mắc bệnh nghiêm trọng.

Tuy nhiên, nếu phát sáng đi kèm giảm ăn, tôm yếu, đường ruột không đầy, gan tụy bất thường hoặc tỷ lệ chết tăng, người nuôi cần đặc biệt lưu ý. Khi đó, cần kiểm tra các yếu tố môi trường và xem xét xét nghiệm mẫu tôm, nước để xác định tác nhân.

Việc xử lý theo cảm tính hoặc sử dụng nhiều sản phẩm cùng lúc khi chưa xác định nguyên nhân có thể khiến môi trường biến động mạnh và làm tôm stress hơn.

Cách xử lý khi tôm bị phát sáng

Kiểm tra môi trường ao

Trước tiên, người nuôi nên kiểm tra các chỉ tiêu quan trọng như pH, độ kiềm, oxy hòa tan, NH3, NO2, độ trong và tình trạng đáy ao.

Nếu phát hiện môi trường bất ổn, cần ưu tiên đưa các chỉ tiêu về mức phù hợp. Đặc biệt, cần đảm bảo hệ thống sục khí hoạt động hiệu quả để duy trì lượng oxy cần thiết cho tôm và hệ vi sinh.

Xem thêm sản phẩm xử lý khí độc trong ao tôm: YUCCA C giải phóng khí độc làm sạch ao

Kiểm soát chất hữu cơ

Giảm lượng thức ăn dư thừa, kiểm tra sàng ăn và điều chỉnh khẩu phần theo sức ăn thực tế của tôm. Đồng thời, cần tăng cường quản lý đáy ao, siphon hoặc loại bỏ các khu vực tích tụ nhiều bùn và chất thải.

Việc hạn chế chất hữu cơ giúp giảm nguồn dinh dưỡng cho vi khuẩn bất lợi và góp phần ổn định môi trường nước.

Kiểm soát vi khuẩn trong ao

Bà con có thể áp dụng các giải pháp quản lý vi sinh phù hợp để duy trì hệ vi khuẩn có lợi và hạn chế sự phát triển quá mức của nhóm vi khuẩn bất lợi.

Không nên lạm dụng các biện pháp xử lý mạnh hoặc kết hợp quá nhiều sản phẩm cùng lúc. Cần dựa trên tình trạng thực tế của ao, sức khỏe tôm và hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm.

Theo dõi sức khỏe tôm

Sau khi xử lý, cần theo dõi lượng ăn, hoạt động, đường ruột, gan tụy và tỷ lệ chết mỗi ngày. Nếu tôm ăn trở lại, hoạt động ổn định và hiện tượng phát sáng giảm dần, có thể tiếp tục duy trì chế độ quản lý môi trường.

Trong trường hợp tôm chết tăng nhanh hoặc xuất hiện nhiều dấu hiệu bệnh, nên lấy mẫu tôm và nước để xét nghiệm nhằm xác định chính xác tác nhân trước khi đưa ra phương án xử lý tiếp theo.

Cách phòng tôm bị phát sáng

Phòng ngừa từ đầu vụ giúp hạn chế nguy cơ xuất hiện hiện tượng bệnh tôm phát sáng. Bà con nên lựa chọn tôm giống khỏe, có nguồn gốc rõ ràng và kiểm tra chất lượng giống trước khi thả.

Ao nuôi cần được cải tạo kỹ, xử lý nguồn nước và kiểm soát chất hữu cơ ngay từ đầu. Trong quá trình nuôi, cần duy trì oxy ổn định, quản lý thức ăn theo sức ăn thực tế, hạn chế thức ăn dư thừa và thường xuyên kiểm tra đáy ao.

Bên cạnh đó, nên theo dõi các chỉ tiêu pH, kiềm, NH3, NO2 và oxy hòa tan định kỳ. Khi môi trường có dấu hiệu biến động, cần xử lý sớm thay vì chờ đến khi tôm xuất hiện các dấu hiệu bất thường.